Język górnołużycki
Horjnoserbšćina
Język górnołużycki jest drugim najmniejszym językiem słowiańskim. Posługuje się nim około 40 000 ludzi na Górnych Łużycach (Łužica - stolica: Budziszyn, głu: Budyšin).
Cechy charakterystyczne języka górnołużyckiego:
- cechy zachodniosłowiańskie
- cechy łużyckie
- jer mocny twardy → e, o
són, pos, dźeń
- r zgłoskotwórcze → or
r' zgłoskotwórcze → er, or (przed przedniojęzykową twardą)
smjerć, twjerdy
- l zgłoskotwórcze → oł
stołp, tołsty, dołhi, dołk, ale: słónco
l' zgłoskotwórcze → eł, oł (przed przedniojęzykową twardą)
- między miękkimi spółgłoskami: 'a → e
- g → γ
hora, huba, małeho, hrać, hród
- ch → kh
chlěb [khlěb], chmurić [khmurić]
- chy → ch'i
chilić, chiba
- zachowanie miękkości č, ž, š
čisty, čitać, činić, Łužica, žiwy, žito, židki, šija, šipka, šidło
- zwężenie e, o także pod starym ps. akutem
- TreT → TreT
prědk, trěbić
ps. tr, pr, kr przed V przednimi → tš, pš, kš
při, třepać, křidło
- t', d' → ć, dź
- występuje liczba podwójna, np.:
sg. - du. - pl. : dub - dubaj - duby; žona - žonje - žony; rjany - rjanej - rjane;
'być' :
(ja) sym, (ty) sy, (wón) je - (mój) smój, (wój) stej, (wonej) stej - (my) smy, (wy) sće, (woni) su
- występują czasy przeszłe proste: aoryst (od czasowników dokonanych) i imperfectum (od niedokonanych)
imperfectum czasownika čitać
| | sg | du | pl |
| 1 | čitach | čitachmoj | čitachmy |
| 2 | čitaše | čitaštej | čitašće |
| 3 | čitaše | čitaštej | čitachu |
aoryst czasownika přečitać
| | sg | du | pl |
| 1 | přečitach | přečitachmoj | přečitachmy |
| 2 | přečita | přečitaštej | přečitašće |
| 3 | přečita | přečitaštej | přečitachu |
- brak krótkich form przymiotników
- występuje wołacz wyłącznie w rodzaju męskim w liczbie pojedynczej. Najczęściej jego końcówką jest -o, np. nano! Tomašo! Niekiedy pojawia się -e zmiękczając poprzedzającą spółgłoskę, np. hólc - hólče! knjež - knježe! Pětr - Pětrje!